بندر انزلي يكي از شهرهاي زيباي گيلان است كه از نظر قدمت سابقه چندان زيادي ندارد.
در سال 838 هجري شمسي انزلي به صورت دهكدهاي كوچك به عنوان توقفگاه ماهيگيران و شكارچيان دريايي فعال بوده است.
آگوستوس هنري مونساسي كه در قرن نوزدهم از اين بندر ديدن كرده، مينويسد: «بندر انزلي دهكدهاي است با جمعيت حدود 200 يا 300نفر كه در كلبههاي شني محصور با بيشههاي پرتقال زندگي ميكنند و به فانوسهاي دريايي و پاروهاي كوچكشان ميبالند«
انزلي در محل پيوستن تالاب به درياي خزر و بر روي رسوبهاي دلتايي آن قرار گرفته و به همين علت شهر از 3قسمت تشكيل شده، بخش غربي يا انزلي، بخش مياني يا شبه جزيره ميان پشته و بخش شرقي به نام غازيان.
سواحل ماسهاي انزلي از روزگاران گذشته همواره در مقاطع مختلف سال پذيراي انبوه مسافران بوده است.
آنچه سواحل انزلي را از سواحل ديگر درياي مازندران متمايز ميسازد، عموميبودن سواحل آن است كه در دسترس همگان قرار دارد، در حالي كه ساير سواحل درياي خزر مورد دخل و تصرف بخش خصوصي قرار گرفته و مسافران محترم بايد از پشت ديوارهاي بلند و ويلاهاي اختصاصي فقط بوي فاضلاب ويلاها را كه به دريا ميروند، استشمام كنند.
قايقراني، ماهيگيري و شكار پرندگان روي تالاب انزلي، قايقراني در دريا و گردش در پارك و بلوار ساحلي و ديدار از بازار محلي مجموعه اي از خدماتي است كه براي گردشگران تدارك ديده شده است.
انزلي، هتلهاي مناسب و تاسيسات اقامتي و پذيرايي و در كنار آن تعدادي تاسيسات گردشگري از قبيل اردوگاه جهانگردي، دهكده ساحلي و شهركهاي توريستي دارد.
ديدنيهاي شهر انزلي مثل تاسيسات اسكله، گمرك شهر، شيلات، بلوارهاي ساحلي، تالاب انزلي، كاخ و باغ ميان پشته، بازار، ميدان شهر و تعدادي ديگر آثار تاريخي و باستاني موجب ميشوند كه گردشگران از اوقات فراغت خود به بهترين نحو بهره بگيرند.
مهمترين و جالبترين نقطه شهر انزلي، تالاب آن است. اين تالاب در قسمت جنوبي بندر انزلي قرار دارد و طول متوسط آن در امتداد شرقي - غربي 30كيلومتر و عرض متوسط آن در امتداد شمالي - جنوبي تقريبا 3كيلومتر و وسعت كنوني آن 90كيلومتر مربع است، در حالي كه تالاب انزلي در گذشته با باتلاقهاي اطراف آن در وسعتي حدود 400تا 450كيلومتر گسترده بوده است. حداكثر عمق آب در بهار 5/2 متر در قسمت غربي و ميزان بارندگي در اين منطقه سالانه 1500 تا 2000 ميلي متر است.
رودخانههاي كوچك و بزرگي در سمت جنوب، شرق و غرب به تالاب وارد ميشوند كه از مهمترين آنها ميتوان به رودخانه بهمبر، ماسوله رودخانه، قلعه رودخانه پسيخان، پيربازار و شيجان رود اشاره كرد.
همچنين رودخانههايي نيز از تالاب خارج ميشوند، كه عبارتند از: تازه بكند، نهنگ روگا، راسته خاله و پير بازار روگا، سوسر روگاه كه اين رودخانهها در جلوي بندر به يك كانال مشترك تبديل شده و از طريق همين كانال وارد درياي خزر ميشوند.
تالاب انزلي به دليل ويژگيهاي طبيعي و خصوصيات حياتي آن از زيباترين مناظر آبي ايران و جهان است.
گلهاي نيلوفر آبي كه غنچهها و برگهاي آن سر از آب برآورده و سطح وسيعي از تالاب را پوشانده اند، در كنار لانههاي پرندگان متعدد، متنوع و زيباي بوميو مهاجر منطقه، انبوه نيزارها و سكوت حاكم بر آنها از جمله زيباييهاي اين تالاب به شمار ميآيند.
در برخي نقاط تالاب آب چنان تميز و شفاف است كه مسافران قايق سوار، تصوير خود در آسمان آبي بيكران را مشاهده ميكنند و لذت ميبرند. از ديدنيهاي ديگر انزلي، محوطه فانوس دريايي يا برج ساعت است.
در ساحل انزلي و در دل دريا، فانوسي دريايي مشاهده ميشود كه در سال 1230تا 1234 هجري قمري در زمان حكومت ناصرالدين شاه توسط خسروخان گرجي حاكم وقت ساخته شده است.
اين فانوس دريايي با روغن چراغ روشن ميشده و براي راهنمايي دريانوردان به كار ميرفته است.
در سال 1369 هجري شمسي، شهرداري بندر انزلي اين فانوس را تعمير كرده و يك ساعت چهارسوي جديد بر بالاي منار قرار داده كه در حال حاضر نيز كار ميكند.
بناي شهرداري انزلي نيز يك بناي تاريخي زيبا و ضمنا از نظر تاريخي قابل توجه است، زيرا شهرداري بندر انزلي اولين شهرداري ايران است.
اين بنا در سال 1300 هجري شمسي ساخته شده است.